Οδεύοντας προς την αρχιτεκτονική εναρμόνιση του συστήματος ανώτερης και ανώτατης εκπαίδευσης της Ευρώπης

Κοινή διακήρυξη των τεσσάρων αρμόδιων υπουργών
για την ανώτερη και ανώτατη εκπαίδευση
στις χώρες της Γερμανίας, Γαλλίας, Ιταλίας και Μεγάλης Βρετανίας
με την ευκαιρία της 800ής επετείου από την ίδρυση του Πανεπιστημίου του Παρισιού

Από τη Σορβόνη, Παρίσι 15 Μαϊου 1998


Το εγχείρημα οικοδόμησης της Ευρώπης πραγματοποίησε εντελώς πρόσφατα πολύ σοβαρά βήματα προόδου. Όμως, όσο κι αν επιβάλλονται ως αναγκαίες και χρήσιμες οι αντίστοιχες εξελίξεις, δεν θα πρέπει εμείς να ξεχνάμε ότι η Ευρώπη που κτίζουμε δεν είναι μόνο μια Ευρώπη του ευρώ, των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και της οικονομίας. Πρέπει εξίσου να είναι και μια Ευρώπη της γνώσης. Οφείλουμε κατά ταύτα να ισχυροποιήσουμε τα πνευματικά, πολιτισμικά, κοινωνικά και τεχνολογικά μεγέθη της ευρωπαϊκής μας ηπείρου, και να τα χρησιμοποιήσουμε στο οικοδόμημά μας. Γιατί αυτά τα μεγέθη διαμορφώθηκαν κατά ένα μεγάλο ποσοστό από τα πανεπιστήμιά της, τα οποία εξακολουθούν ακόμη να διαδραματίζουν έναν κομβικό ρόλο στην ανάπτυξή τους.

Τα πανεπιστήμια γεννήθηκαν στην ήπειρο της Ευρώπης. Ορισμένα από αυτά ανάγουν την ίδρυσή τους σχεδόν τρία τέταρτα του αιώνα πριν. Οι τέσσερις χώρες μας το έχουν καύχημα που κάποια από τα αρχαιότερα πανεπιστήμια είναι δικά τους. Και αυτά τα πανεπιστήμια είναι που εορτάζουν σε τούτη τη συγκυρία τις ιστορικές επετείους της ίδρυσής τους. Η σημερινή τελετή γίνεται για το πανεπιστήμιο του Παρισιού. Άλλοτε οι σπουδαστές και οι καθηγητές περιόδευαν ελεύθερα στην ευρωπαϊκή ήπειρο διδάσκοντας τη σοφία τους από τη μια άκρη της Ευρώπης στην άλλη, με αποτέλεσμα να διασπείρεται εύκολα και άμεσα η γνώση. Σήμερα εξακολουθεί να υπάρχει ένας πολύ μεγάλος αριθμός από φοιτητές των πανεπιστημίων μας, οι οποίοι αποκτούν τα διπλώματά τους χωρίς να έχουν προηγουμένως αποκομίσει τα οφέλη από μια περίοδο σπουδών σε χώρα έξω από τα εθνικά τους σύνορα.

Προσεγγίζουμε μιαν εποχή μεγάλων και σοβαρών αλλαγών στην εκπαίδευση και στις συνθήκες εργασίας, και μιαν εποχή διαφοροποίησης του τρόπου που ξετυλίσσονται τα στάδια της επαγγελματικής εξέλιξης. Η εκπαίδευση και η επιμόρφωση δια βίου γίνονται μια αυτονόητη υποχρέωση. Το χρωστάμε στους φοιτητές των πανεπιστημίων μας και στην κοινωνία μας στο σύνολό της να τους αποδώσουμε ένα σύστημα ανώτερης/ ανώτατης εκπαίδευσης που θα τους προσφέρει τις καλύτερες ευκαιρίες για να βρουν τον κλάδο της κατ’εξοχήν προτίμησής τους.

Ένας ευρωπαϊκός ανοικτός χώρος ανώτερης/ανώτατης εκπαίδευσης προσφέρει προοπτικές πλούσιες και με θετικό αποτέλεσμα, ασφαλώς χωρίς να προσβάλλει τις πολύμορφες διαφορές μας. Πέρα από αυτό όμως απαιτεί και σθεναρές προσπάθειες προκειμένου να ακυρωθούν οι φραγμοί και να σχηματιστεί και αναπτυχθεί ένα πλαίσιο διδασκαλίας που θα κατατείνει στην προαγωγή της κινητικότητας και στην προώθηση μιας μορφής συνεργατισμού και σύμπραξης που θα είναι ολοένα πιο στενή.

Η διεθνής αναγνώριση και οι ελκυστικές δυνατότητες των εκπαιδευτικών μας συστημάτων συναρτώνται άμεσα με το πόσο εύκολα «διαβάζονται» /ερμηνεύονται αυτά τα συστήματα ως προς τις αντιστοιχίες τους στο εσωτερικό της Ευρώπης και στο εξωτερικό. Όπως φαίνεται, είναι αναγκαίο να αναδειχθεί ένα εκπαιδευτικό σύστημα που να αναγνωρίζει δύο βασικούς κύκλους σπουδών: τον προ-διπλωματικό και το μετα-διπλωματικό. Αυτό θα διευκόλυνε τους παραλληλισμούς και τις συγκρίσεις όσο και την εύρεση των ισοδυναμιών (των τίτλων σπουδών).

Ένα εκπαιδευτικό σύστημα που ανταποκρίνεται σε αυτές τις ιδιότητες θα πρέπει να παρουσιάζει καινοτομικά και ευέλικτα χαρακτηριστικά, ένα μεγάλο μέρος των οποίων θα περνάει κατά το πλείστον στην πράξη μέσα από τη χρησιμοποίηση των «πιστοποιήσεων» (κατά το σχήμα των ECTS) και των εξαμήνων. Αυτή η διευθέτηση θα επιτρέπει την επικύρωση πιστοποιητικών που έχουν ήδη αποκτηθεί και που ενδεχομένως οι κάτοχοί τους θα επιθυμούσαν να κατευθύνουν την πορεία της εκπαίδευσής τους -βασικής ή συνεχιζόμενης- σε διάφορα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια, και θα εύχονταν να αποκτήσουν τα διπλώματά τους με το δικό τους ρυθμό, και σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Πρακτικά θα έπρεπε οι σπουδάζοντες να έχουν τη δυνατότητα της πρόσβασης στον κόσμο των πανεπιστημιακών σπουδών ανεξάρτητα από το στάδιο εξέλιξης του επαγγελματικού τους βίου και ανεξάρτητα από τα κοινωνικά περιβάλλοντα –έστω και τα πλέον διαφορετικά- της προέλευσής τους.

Κατά τη διάρκεια του κύκλου σπουδών που οδηγούν στο δίπλωμα επαγγελματικής επάρκειας θα πρέπει οι σπουδαστές να βρίσκονται μπροστά σε μια προσφορά αρκούντως διαφοροποιημένων προγραμμάτων, από τα οποία ειδικότερα θα προκύπτουν η δυνατότητα να ακολουθήσουν σπουδές πολυεπιστημονικές, να αποκτήσουν ειδικές γνώσεις σε κάποιες από τις ζωντανές/ ομιλούμενες γλώσσες, και να μάθουν να μεταχειρίζονται τις νέες τεχνολογίες της πληροφορίας.

Στην επιτυχία της εφαρμογής αυτού του σχήματος σπουδών, με το οποίο ευχόμαστε και ελπίζουμε να γίνουν διαφανή -και «ευανάγνωστα»- τα συστήματα ανώτερης /ανώτατης εκπαίδευσης των χωρών μας, υπεισέρχεται μια υπολογίσιμη παράμετρος: Η διεθνής παραδοχή και αναγνώριση του ότι το δίπλωμα που επιστέφει την ολοκλήρωση του κύκλου των προδιπλωματικών σπουδών πιστοποιεί ένα ενδεδειγμένο επίπεδο τυπικών προσόντων.

Ο κύκλος σπουδών που ακολουθεί μετά την επαγγελματική επάρκεια θα πρέπει να παρέχει τη δυνατότητα της επιλογής ανάμεσα σε δύο ειδών διπλώματα: ένα δίπλωμα τύπου «master» με μικρότερη διάρκεια σπουδών για την απόκτηση ειδικότητας, και ένα διδακτορικό δίπλωμα με μεγαλύτερη διάρκεια σπουδών, προβλεπομένων και των περασμάτων από το ένα στο άλλο. Και στο ένα και στο άλλο δίπλωμα θα πέφτει το βάρος στο ερευνητικό έργο και στην προσωπική εργασία.

Τόσο κατά το προ-διπλωματικό όσο και κατά το μετα-διπλωματικό επίπεδο θα πρέπει να ενθαρρύνονται οι σπουδαστές να παρακολουθούν μαθήματα ξένων πανεπιστημίων επί ένα τουλάχιστον, αν όχι περισσότερα εξάμηνα. Παράλληλα θα πρέπει να υποχρεώνονται οι διδάσκοντες και οι ερευνητές να εργάζονται και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες εκτός από τη δική τους. Η αυξανόμενη υποστήριξη της κινητικότητας των σπουδαστών και των καθηγητών από την Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να απορροφάται πλήρως.
Δεν είναι μόνο οι χώρες της Ευρώπης αλλά και οι περισσότερες από τις άλλες χώρες που απέκτησαν στο μεταξύ πλήρη συνείδηση της ανάγκης να προωθηθεί αυτή η εξέλιξη. Προς αυτή την κατεύθυνση έχουν στραφεί οι συνδιασκέψεις μεταξύ πρυτάνεων των ευρωπαϊκών πανεπιστημίων, μεταξύ των προέδρων πανεπιστημίων, μεταξύ των ομάδων από εμπειρογνώμονες και πανεπιστημιακούς, και αντίστοιχα οι συσκέψεις στο εσωτερικό των χωρών μας. Και όλοι οι εμπλεκόμενοι έχουν αυτοδεσμευτεί να σκεφτούν σε βάθος αυτή την προοπτική.

Ένα χρόνο πριν από τη σημερινή συνάντησή μας υπογράφτηκε στη Λισαβόνα μια σύμβαση σχετική με την αναγνώριση πανεπιστημιακών τίτλων σπουδών ανάμεσα στις χώρες που ανήκουν στην Ευρώπη. Με αυτή τη σύμβαση κατοχυρώνεται ένας ορισμένος αριθμός βασικών προϋποθέσεων, από το σύνολο των οποίων προκύπτει ως πόρισμα το ότι δεν παραγνωρίζεται η δυνατότητα των (κυβερνήσεων των) χωρών να αναλάβουν από την πλευρά τους τη δέσμευση της επεξεργασίας μελετών και σχεδίων ακόμη πιο εποικοδομητικών. Βάσει αυτού του πορίσματος έχουμε τη δυνατότητα να αξιοποιήσουμε τις αποφάσεις της σύμβασης για να προχωρήσουμε και να φτάσουμε μακρύτερα. Ήδη υπάρχουν πολλά κοινά σημεία ανάμεσα στις χώρες μας όσον αφορά στην αμοιβαία αναγνώριση των διπλωμάτων ανώτερης /ανώτατης εκπαίδευσης προκειμένου για επαγγελματικούς σκοπούς, τα οποία προκύπτουν μέσα από τις κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο εξακολουθεί ωστόσο να είναι σοβαρός ο ρόλος που έχουν υποχρέωση να εκτελέσουν οι κυβερνήσεις των χωρών μας: Θα πρέπει να ενθαρρύνουν και ενισχύσουν την εφαρμογή κάθε μέτρου το οποίο εξυπηρετεί την επικύρωση των γνώσεων που η απόκτησή τους έχει πιστοποιηθεί και την καλύτερη αναγνώριση των αντίστοιχων διπλωμάτων των πανεπιστημίων μας. Υπολογίζουμε ότι έτσι, με την ενθάρρυνση των κυβερνήσεων, θα ενεργοποιηθούν οι διαπανεπιστημιακές συγκλίσεις προς την ίδια κατεύθυνση.
Η προοδευτική εναρμόνιση της συνολικής δομής των συστημάτων απόκτησης διπλωμάτων όσο και της συνολικής διάρθρωσης των κύκλων σπουδών, όπως ισχύουν σε κάθε μία από τις χώρες μας, θα προκύψει μέσα από μιαν ορισμένη ενδυνάμωση της υπάρχουσας εμπειρίας, μέσα από την έκδοση από κοινού διπλωμάτων εκ μέρους πανεπιστημίων διαφορετικών χωρών (σε περιπτώσεις που συνδυάζονται οι πιστοποιήσεις από αυτά), από τις πιλοτικές μελέτες, και από ένα διάλογο με όλες τις ομάδες των ενδιαφερομένων.

Τώρα εδώ δεσμευόμαστε να ενθαρρύνουμε το έργο του να προκύψει ένα πλαίσιο αναφοράς κοινό για τα πανεπιστήμιά μας, με την πρόθεση να βελτιώσουμε την «αναγνωσιμότητα» των διπλωμάτων από χώρα σε χώρα, και να διευκολύνουμε την κινητικότητα των σπουδαστών όσο και την απασχολησιμότητά τους. Η επέτειος ίδρυσης του πανεπιστημίου του Παρισιού, της οποίας ο εορτασμός εκτυλίσσεται σήμερα στο χώρο της Σορβόνης, προσφέρεται με την επισημότητά της ως η κατάλληλη περίσταση για την αυτοδέσμευσή μας σε τούτο το εγχείρημα, που είναι η δημιουργία ενός ευρωπαϊκού χώρου για την ανώτερη/ανώτατη εκπαίδευση. Ο χώρος αυτός θα πρέπει να ευνοεί τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των πανεπιστημίων μας όσον αφορά στις εθνικές μας ταυτότητες και στα κοινά μας ενδιαφέροντα και την αμοιβαία υποστήριξη και ενίσχυση αναμεταξύ τους προς όφελος της ίδιας της Ευρώπης, των σπουδαστών της, και γενικότερα των πολιτών της. Απευθύνουμε έκκληση προς τα άλλα κράτη-μέλη της Ένωσης και προς τις υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης να συνενωθούν μαζί μας στην πορεία για την επιτυχία αυτού του αντικειμενικού σκοπού μας. Καλούμε και όλα τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια να εδραιώσουν το ρόλο της Ευρώπης μέσα στον κόσμο βελτιώνοντας και επικαιροποιώντας/εκσυγχρονίζοντας αδιάκοπα την εκπαίδευση που προσφέρουν στους πολίτες της.

Υπογράφουν:
Claude Allegre, υπουργός Εθνικής Εκπαίδευσης, Έρευνας και Τεχνολογίας της Γαλλίας
Luigi Berlinguer, υπουργός Πανεπιστημιακής Δημόσιας Εκπαίδευσης της Ιταλίας
Tessa Blackstone, υπουργός Ανώτερης Εκπαίδευσης της Μεγάλης Βρετανίας
Jurgen Ruettgers, υπουργός Εκπαίδευσης, Επιστημών, Έρευνας και Τεχνολογίας της Γερμανίας