ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ >

Για έναν ευρωπαϊκό χώρο στον τομέα της έρευνας

1) ΣΤΟΧΟΣ
Δημιουργία ενός ευρωπαϊκού χώρου, ενός χώρου χωρίς σύνορα για την έρευνα όπου οι επιστημονικοί πόροι θα αξιοποιούνται αποτελεσματικότερα για τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης.

2) ΠΡΑΞΗ
Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: «Για έναν ευρωπαϊκό χώρο στον τομέα της έρευνας» [COM (2000) 6 τελικό - Δεν έχει δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα].

3) ΣΥΝΟΨΗ
ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1.Η δράση της ΕΕ στον τομέα της έρευνας αποσκοπούσε πάντα στην ενθάρρυνση της συνεργασίας μεταξύ εταίρων από διάφορες χώρες, μέσω των διαδοχικών προγραμμάτων - πλαισίων της. Από τις αρχές της δεκαετίας του '80, τα προγράμματα αυτά συνέβαλαν στην καθιέρωση μιας νέας προσέγγισης συνεργασίας σε μια μεταβαλλόμενη κοινωνία. Ένας πραγματικός «ευρωπαϊκός χώρος στον τομέα της έρευνας» είχε αρχίσει να διαγράφεται στην ευρωπαϊκή ήπειρο.

2.Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, η έρευνα και η ανάπτυξη προοδεύουν με ταχύτατους ρυθμούς χάρη στις ανταλλαγές ερευνητών, πληροφοριών και επιστημονικών αποτελεσμάτων που κυκλοφορούν όλο και πιο ελεύθερα και ταχύτερα από τη μια χώρα στην άλλη.

3.Ωστόσο, είναι αδύνατο να ισχυρισθεί κανείς σήμερα ότι υφίστανται ευρωπαϊκή πολιτική στον τομέα της έρευνας. Με άλλα λόγια, οι πολιτικές των κρατών μελών και της ΕΕ στον τομέα της έρευνας ασκούνται παράλληλα αλλά δεν συνιστούν ένα συνεπές σύνολο.

4.Πέραν τούτου, η ευρωπαϊκή έρευνα παρουσιάζει αδυναμίες. Η επιστημονική και τεχνολογική ανάπτυξη, αποτελεί το μοχλό της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης, ιδίως όσον αφορά τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Ωστόσο, πολλοί δείκτες υποδηλώνουν δυναμισμό σαφώς μικρότερο εκείνου των σπουδαιότερων ανταγωνιστών μας. Πράγματι, οι δαπάνες της ΕΕ μειώθηκαν κατά 1,8% του ΑΕΠ ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην Ιαπωνία το αντίστοιχο ποσό ήταν 3% περίπου.

5.Η ΕΕ, πάντως, έχει το προβάδισμα σε τομείς όπως της ιατρικής έρευνας και της χημείας. Το δυναμικό αυτό πρέπει να διατηρηθεί, να ενισχυθεί και να αξιοποιηθεί πλήρως σε συνεργασία με τις επιχειρήσεις, τα ερευνητικά ιδρύματα και τα πανεπιστήμια εκτός Ευρώπης.

6.Τέλος, η έρευνα θα πρέπει να διαδραματίζει ουσιαστικότερο και κεντρικότερο ρόλο στη λειτουργία της ευρωπαϊκής οικονομίας και κοινωνίας.

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ

Ο ευρωπαϊκός χώρος στον τομέα της έρευνας περιλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία:

Αναβάθμιση του συνόλου των υλικών μέσων και των υποδομών σε ευρωπαϊκή κλίμακα.

- Στόχος: Δημιουργία «κέντρων αριστείας» μέσω της δικτύωσης ιδρυμάτων στα οποία διεξάγεται έρευνα αιχμής.

- Περιεχόμενο:

Στην Ευρώπη, υπάρχουν κέντρα αριστείας παγκοσμίου επιπέδου σε όλους σχεδόν τους κλάδους. Ωστόσο, οι εργασίες τους δεν είναι πάντα επαρκώς γνωστές έξω από τα ευρωπαϊκά σύνορα.

Οι δυνατότητες τηλεργασίας που παρέχουν τα ηλεκτρονικά δίκτυα καθιστούν πλέον εφικτή τη δημιουργία πραγματικών «εικονικών κέντρων αριστείας» και μάλιστα πολυκλαδικών, στα οποία συμμετέχουν πανεπιστήμια και επιχειρήσεις.

Τα ηλεκτρονικά δίκτυα ανοίγουν στους ερευνητές νέες δυνατότητες εργασίας: εικονικά εργαστήρια, τηλεχειρισμός διαφόρων συστημάτων, σχεδόν απεριόριστη πρόσβαση σε σύνθετες βάσεις δεδομένων κλπ.

Συνεκτικότερη χρησιμοποίηση των δημόσιων μηχανισμών και μέσων

-Στόχος: πιο συντονισμένη εφαρμογή των εθνικών και ευρωπαϊκών ερευνητικών προγραμμάτων και ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ των ευρωπαϊκών οργανισμών επιστημονικής και τεχνολογικής συνεργασίας.

- Περιεχόμενο:

Τα εθνικά ερευνητικά προγράμματα εφαρμόζονται σε μεγάλο βαθμό ανεξάρτητα το ένα από το άλλο. Για ν' αποφευχθεί η αποσματοποίηση αυτή, οι ιθύνοντες των εθνικών διοικήσεων στον τομέα της έρευνας στα διάφορα κράτη μέλη αποφάσισαν να συστήσουν την υιοθέτηση της αρχής του αμοιβαίου ανοίγματος των εθνικών προγραμμάτων. Η Επιτροπή διαδραματίζει ρόλο καταλύτη παρέχοντας στους εθνικούς οργανισμούς τα πρακτικά μέσα και το νομικό πλαίσιο για τον καλύτερο συντονισμό των διεξαγόμενων στην Ευρώπη δραστηριοτήτων.

Στο πλαίσιο αυτό δημιουργήθηκε σε διακυβερνητικό επίπεδο μια σειρά ευρωπαϊκών οργανισμών επιστημονικής και τεχνολογικής συνεργασίας όπως οι :FES ( EN ) ( FR ) (Ευρωπαϊκό Ίδρυμα για την Επιστήμη), ESA ( EN ) (Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος), COST (Ευρωπαϊκή Συνεργασία στον τομέα της Επιστημονικής και Τεχνικής Έρευνας), EUREKA ( EN ) (εξωκοινοτικό ερευνητικό πρόγραμμα), κλπ.

Δυναμικότερες ιδιωτικές επενδύσεις

- Στόχος: καλύτερη χρησιμοποίηση των μηχανισμών έμμεσης υποστήριξης για την έρευνα, ανάπτυξη αποτελεσματικών μέσων για την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας ενθαρρύνοντας την ίδρυση επιχειρήσεων και τις επενδύσεις κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου.

-Περιεχόμενο:

Το ισχύον σύστημα ευρεσιτεχνιών στην Ευρώπη, το οποίο αποτελείται από το Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας ( EN ) και τους αντίστοιχους εθνικούς φορείς, βασίζεται στην έκδοση εθνικών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας που ισχύουν μόνο στα κράτη μέλη για τα οποία έχουν εκδοθεί. Το πολυδάπανο αυτό σύστημα συνιστά σοβαρό εμπόδιο για την ευρεία χρησιμοποίησή τους στην Ευρώπη. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή προτίθεται να προτείνει τη θέσπιση ενιαίου κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας που θα καλύπτει το σύνολο της επικράτειας της ΕΕ.

Κοινό σύστημα επιστημονικής και τεχνικής αναφοράς για την άσκηση των πολιτικών

-Στόχος: Ανάπτυξη των ερευνών που είναι αναγκαίες για τη λήψη πολιτικών αποφάσεων και θέσπιση κοινού συστήματος επιστημονικής και τεχνικής αναφοράς.

-Περιεχόμενο:

Το ευρωπαϊκό σύστημα ερευνών πρέπει να οργανωθεί κατά τρόπο ώστε να είναι ευέλικτο και να λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες που παρουσιάζονται στα διάφορα στάδια εφαρμογής των δημοσίων πολιτικών. Για το σκοπό αυτό, θα πρέπει να εξαλειφθούν τα διοικητικά και θεσμικά εμπόδια στα οποία προσκρούουν οι δραστηριότητες επιστημονικής έρευνας. Οι έρευνες που διενεργούνται άμεσα από την Επιτροπή θα πρέπει να επικεντρώνονται στα βασικά μελήματα των πολιτών και των φορέων λήψης αποφάσεων, όπως είναι η προστασία του περιβάλλοντος, η ασφάλεια των ειδών διατροφής και των χημικών προϊόντων ή η πυρηνική ασφάλεια.

5.Περισσότερο και πιο κινητικό ανθρώπινο δυναμικό

- Στόχος: αύξηση της κινητικότητας των ερευνητών, αναβάθμιση της θέσης και του ρόλου των γυναικών στην έρευνα καθώς και τόνωση του ενδιαφέροντος των νέων για τις επιστημονικές σταδιοδρομίες.

- Περιεχόμενο:

Οι ερευνητές είναι στο σύνολό τους πιο κινητικοί απ'ό,τι ο υπόλοιπος πληθυσμός. Υπάρχει, ωστόσο, έλλειψη εξοικείωσης των Ευρωπαίων ερευνητών με τις ερευνητικές «κουλτούρες» των άλλων χωρών.

Στην Ευρώπη σήμερα, οι διαδικασίες πρόσληψης προκρίνουν τους υπηκόους του εκάστοτε κράτους για τις πανεπιστημιακές ή επιστημονικές σταδιοδρομίες. Η έλλειψη κατάλληλων δομών σταδιοδρομίας για τους ερευνητές άλλων ευρωπαϊκών χωρών στερεί από τους ερευνητικούς φορείς τη δυνατότητα να επωφελούνται της πείρας αυτής.

Πρέπει επίσης να ενθαρρύνεται η συμμετοχή των γυναικών στην επιστημονική έρευνα δεδομένου ότι αντιπροσωπεύουν το 50% των κατόχων πανεπιστημιακών πτυχίων. Η ανακοίνωση «Γυναίκες και επιστήμη» έχει ως σκοπό να αυξήσει την παρουσία αυτή των γυναικών στην έρευνα.

Σε όλα τα ευρωπαϊκά κράτη παρατηρείται πτώση του ενδιαφέροντος των νέων για σταδιοδρομίες στον τομέα της έρευνας. Το ενδιαφέρον όμως των μαθητών για τις επιστήμες και τις τεχνικές αρχίζει να εκδηλώνεται στο δημοτικό σχολείο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει συνεπώς να ενισχύσει τη διδασκαλία των επιστημών στην επικράτειά της σε όλα τα επίπεδα εκπαίδευσης, πρωτοβάθμιας, δευτεροβάθμιας και ανώτατης.

Μια δυναμική ευρωπαϊκή επικράτεια, ανοικτή και ελκυστική για τους ερευνητές και τις επενδύσεις

-Στόχος: ενίσχυση του ρόλου των περιφερειών στην ευρωπαϊκή έρευνα, ενοποίηση των επιστημονικών κοινοτήτων της δυτικής και της ανατολικής Ευρώπης και διαμόρφωση ενός ελκυστικού ευρωπαϊκού χώρου για τους ερευνητές από τον υπόλοιπο κόσμο.

-Περιεχόμενο:

Οι περιφέρειες διαδραματίζουν ολοένα και ουσιαστικότερο ρόλο στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας έχοντας στη διάθεσή τους σημαντικά μέσα και αναλαμβάνοντας πρωτοβουλίες για την ανάπτυξη δεσμών, μεταξύ πανεπιστημίων, επιχειρήσεων και ερευνητικών κέντρων.

Η Ευρώπη δεν προσφέρει ιδιαίτερα ευνοϊκές υλικές και διοικητικές συνθήκες στους ερευνητές από τρίτες χώρες. Οι κανονιστικές διατάξέις, οι επιστημονικές νοοτροπίες και οι γλώσσες διαφέρουν από τη μια χώρα στην άλλη. Για την προσέλκυση των καλύτερων ερευνητών του κόσμου στα ευρωπαϊκά εργαστήρια θα πρέπει να καθιερωθεί ένα σύστημα υποτροφιών για επιστήμονες. Όσον αφορά τις αναπτυσσόμενες χώρες, το σύστημα αυτό θα πρέπει να διαρθρωθεί με τέτοιο τρόπο ώστε να ενθαρρύνει την επιστροφή των ερευνητών στη χώρα προέλευσής τους.

7.Ένας χώρος με κοινές αξίες

-Στόχος: προσέγγιση των ζητημάτων της επιστήμης και της κοινωνίας μέσα από την ευρωπαϊκή τους διάσταση και ανάπτυξη μιας κοινής αντιμετώπισης των θεμάτων ηθικής της επιστήμης και της τεχνολογίας.

-Περιεχόμενο:

Επιδιώκεται ενθάρρυνση του διαλόγου μεταξύ των ερευνητών και των άλλων κοινοτικών φορέων (πολιτών, εμπειρογνωμόνων, βιομηχανικών ιθυνόντων και φορέων λήψης πολιτικών αποφάσεων). Οι αυξανόμενες πιέσεις που υφίσταται το περιβάλλον, οι σοβαρές κρίσεις στον τομέα της ασφάλειας των τροφίμων ή η κυκλοφορία στην αγορά των ΓΤΟ ευλόγως προβληματίζουν το κοινό και μπορούν να κλονίσουν την εμπιστοσύνη του στην επιστήμη.

Τα ηθικά θέματα που συνδέονται με την πρόοδο των επιστημονικών και τεχνολογικών γνώσεων, ιδίως σε τομείς όπως οι βιοεπιστήμες , προκαλούν διαφορετικές εκτιμήσεις σε κάθε χώρα. Οι σχέσεις μεταξύ των επιτροπών δεοντολογίας που συγκροτούνται σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο («Ευρωπαϊκή ομάδα για τη δεοντολογία της επιστήμης και των νέων τεχνολογιών») θα πρέπει να ενισχυθούν ώστε να αναπτυχθούν προσεγγίσεις κοινής αποδοχής.

4) ΜΕΤΡΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ
Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο «Μια στρατηγική κινητικότητας για τον ευρωπαϊκό χώρο της έρευνας» [COM(2001) 331 τελικό - Δεν έχει δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα].

Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: «Δημιουργία του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας: κατευθυντήριες γραμμές των δράσεων της Ένωσης στον τομέα της έρευνας (2002-2006)» [COM(2000) 612 τελικό - Δεν έχει δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα].

Ανακοίνωση της Επιτροπής: «Η περιφερειακή διάσταση του ευρωπαϊκού χώρου της έρευνας» [COM(2001) 549 τελικό - Δεν έχει δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα].

Ανακοίνωση της Επιτροπής: «Η διεθνής διάστασης του ευρωπαϊκού χώρου της έρευνας» [COM(2001) 346 τελικό- Δεν έχει δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα].

Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: «Ολοκλήρωση της αποστολής του ΚΚΕρ στον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας» [COM(2001) 215 τελικό - Δεν έχει δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα].

Ανακοίνωση της Επιτροπής: «Γυναίκες και επιστήμη: Κινητοποίηση των γυναικών με σκοπό τον εμπλουτισμό της ευρωπαϊκής έρευνας» [COM(1999) 76 τελικό - Δεν έχει δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα].

5) ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ
Ανακοίνωση της Επιτροπής: «Περισσότερη έρευνα για την Ευρώπη - Στόχος: 3% του Α.Εγχ.Π» [COM (2002) 499 τελικό - Δεν έχει δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα]

Communication from the Commission the European Research area : providing new momentum - Strengthening - Reorienting - Opening up new perspectives (Act with EEA relevance) [COM (2002) 565 τελικό Δεν έχει δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα]
Δεν υπάρχει η ελληνική μετάφραση.

Απόφαση αριθ. 1608/2003/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Ιουλίου 2003, σχετικά με την παραγωγή και την ανάπτυξη κοινοτικών στατιστικών για την επιστήμη και την τεχνολογία [Επίσημη Εφημερίδα L 230, 16.09.2003]

Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο οι Ερευνητές στον Ευρωπαϊκό χώρο έρευνας: Ένα επάγγελμα, πληθώρα σταδιοδρομιών [COM(2003) 436 - Δεν έχει δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα]

Έκθεση της Επιτροπής: Δραστηριότητες έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ετήσια έκθεση 2003 [COM(2004) 533 τελικό - Δεν έχει δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα]

Σύσταση της Επιτροπής σχετικά με τον ευρωπαϊκό χάρτη του ερευνητή και έναν κώδικα συμπεριφοράς όσον αφορά την πρόσληψη των ερευνητών [C(2005) 576 τελικό - Δεν έχει δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα].

Ημερομηνία τελευταίας τροποποίησης:23.03.2005


Το κείμενο αυτό αντιγράφτηκε από την ιστοσελίδα http://www.europa.eu.int/index_el.htm